Raportowanie niefinansowe przestaje być domeną wyłącznie korporacyjnych gigantów. Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) stopniowo obejmuje kolejne grupy przedsiębiorstw, a 2026 i 2027 rok przyniosą istotne zmiany dla tysięcy polskich firm. Jeśli prowadzisz średnie lub małe przedsiębiorstwo, czas zapoznać się z tym, co Cię czeka – i zacząć działać.
Czym jest CSRD i dlaczego zmienia reguły gry
CSRD zastąpiła dotychczasową dyrektywę NFRD i znacznie rozszerzyła zakres obowiązków sprawozdawczych. Firmy muszą teraz raportować według standardów ESRS (European Sustainability Reporting Standards), które obejmują kwestie środowiskowe (E), społeczne (S) i zarządzania (G). Raport nie może być dokumentem marketingowym ani zbiorem ogólnych deklaracji – musi zawierać konkretne, weryfikowalne dane z jasno opisaną metodologią.
Kluczowa zasada CSRD to podwójna istotność (ang. double materiality). Oznacza to, że firma musi analizować zarówno to, jak kwestie zrównoważonego rozwoju wpływają na jej sytuację finansową, jak i to, jak sama firma wpływa na środowisko i społeczeństwo. To fundamentalna zmiana w stosunku do poprzednich podejść do raportowania.
Kto i kiedy musi raportować wedlug CSRD
Harmonogram wdrożenia CSRD jest rozłożony na kilka lat:
Od roku sprawozdawczego 2024 (raporty składane w 2025)
Obowiązek dotyczy dużych jednostek zainteresowania publicznego, które wcześniej raportowały zgodnie z NFRD. To około 150 firm w Polsce: głównie spółki giełdowe, banki i ubezpieczyciele zatrudniające powyżej 500 osób.
Od roku sprawozdawczego 2025 (raporty składane w 2026)
Obowiązek obejmuje wszystkie duże przedsiębiorstwa spełniające co najmniej dwa z trzech kryteriów: ponad 250 pracowników, suma bilansowa powyżej 25 milionów euro lub obroty netto powyżej 50 milionów euro. W Polsce dotknie to szacunkowo 3 000–3 500 podmiotów. To właśnie ten moment – rok 2026 – jest przełomowy dla polskiego biznesu.
Od roku sprawozdawczego 2026 (raporty składane w 2027)
Obowiązek rozszerza się na małe i średnie przedsiębiorstwa notowane na rynkach regulowanych (z wyjątkiem mikroprzedsiębiorstw). Firmy te będą mogły stosować uproszczone standardy LSME (Listed Small and Medium Enterprises), a nie pełne ESRS.
Dobrowolne odroczenie dla MSP notowanych
Dyrektywa przewiduje możliwość odroczenia raportowania dla małych i średnich firm notowanych o dwa lata, czyli do roku sprawozdawczego 2028. Warunkiem skorzystania z odroczenia jest odpowiednie uzasadnienie w raporcie rocznym.
Co musi zawierać raport CSRD
Raport sporządzony według standardów ESRS jest podzielony na kilka sekcji. Ogólne standardy ESRS 1 i ESRS 2 definiują zasady i wymagania dotyczące ujawnień ogólnych. Następnie firma musi odnieść się do tematycznych standardów – środowiskowych (ESRS E1-E5), społecznych (ESRS S1-S4) i zarządczych (ESRS G1).
Nie wszystkie standardy są obligatoryjne dla każdej firmy. Proces analizy istotności (materiality assessment) pozwala ustalić, które tematy są istotne z punktu widzenia danego przedsiębiorstwa. Firma z branży produkcyjnej z dużym zużyciem energii będzie musiała szczegółowo raportować w obszarze klimatu (ESRS E1), podczas gdy firma usługowa może uznać ten temat za mniej istotny.
Kluczowe obszary danych, których wymaga CSRD
W zakresie klimatu i energii firma powinna raportować emisje gazów cieplarnianych w zakresach 1, 2 i 3, zużycie energii z podziałem na źródła odnawialne i nieodnawialne, a także plany transformacji klimatycznej i cele redukcji emisji.
W obszarze różnorodności biologicznej i ekosystemów wymagane są informacje o wpływie działalności na siedliska naturalne, gospodarowanie odpadami i emisje zanieczyszczeń do wody i gleby.
W zakresie zasobów ludzkich obowiązkowe są dane o strukturze zatrudnienia, wynagrodzeniach i luce płacowej między kobietami i mężczyznami, warunkach bezpieczeństwa i higieny pracy, a także informacje o szkoleniach i ścieżkach kariery.
W obszarze łańcucha dostaw firma musi wykazać, czy i jak weryfikuje przestrzeganie standardów środowiskowych i społecznych przez swoich dostawców. To szczególnie wymagający obszar dla firm z rozbudowaną siecią kooperantów.
Standardy ESRS a uproszczone standardy dla MSP
Pełne standardy ESRS są przeznaczone dla dużych przedsiębiorstw i zawierają setki wymogów dotyczących ujawnień. Dla małych i średnich firm notowanych przygotowywane są uproszczone standardy LSME, które mają być proporcjonalne do możliwości i skali działalności tych podmiotów.
Warto jednak wiedzieć, że nawet nienotowane MSP mogą być pośrednio objęte wymogami raportowania. Duże firmy, które muszą raportować zgodnie z CSRD, są zobowiązane do analizy swojego łańcucha wartości – co oznacza, że będą prosić swoich dostawców i partnerów (często małe firmy) o dostarczenie danych ESG. Bez tych informacji duże podmioty nie będą w stanie sporządzić pełnego raportu.
Jak małe firmy mogą sie przygotowac juz teraz
Przygotowanie do CSRD warto zacząć znacznie wcześniej niż wymaga tego termin prawny. Oto praktyczne kroki, które można podjąć niezależnie od wielkości firmy:
Krok 1: Zbieranie podstawowych danych
Zacznij od gromadzenia danych, które prawdopodobnie będziesz potrzebować. Chodzi o zużycie energii elektrycznej i cieplnej, zużycie paliw w pojazdach firmowych, ilość wytwarzanych odpadów i sposób ich zagospodarowania, a także podstawowe dane kadrowe, takie jak struktura zatrudnienia, wskaźniki absencji i rotacji.
Te dane są stosunkowo łatwe do zebrania i stanowią fundament przyszłego raportu. Wiele firm odkrywa przy tej okazji, że nie mają wdrożonych systemów ewidencjonowania takich informacji – a ich późniejsze odtworzenie jest trudne lub niemożliwe.
Krok 2: Analiza istotności
Analiza istotności pozwala ustalić, które tematy ESG są naprawdę ważne dla Twojej firmy. Wymaga ona rozmów z interesariuszami (klientami, pracownikami, dostawcami, społecznością lokalną) i wewnętrznej oceny wpływu działalności firmy. Wynik tej analizy decyduje o tym, jak szczegółowy będzie raport i które standardy ESRS będą miały zastosowanie.
Krok 3: Wdrożenie systemu zbierania danych
Raportowanie CSRD jest procesem ciągłym, a nie jednorazowym projektem. Warto wdrożyć systemy informatyczne lub procedury, które na bieżąco gromadzą potrzebne dane. Rynek oferuje wiele narzędzi dedykowanych raportowaniu ESG – od prostych arkuszy kalkulacyjnych po zaawansowane platformy chmurowe.
Krok 4: Szkolenie zespołu
Raportowanie ESG nie jest wyłącznie zadaniem działu finansowego ani prawnego. Wymaga zaangażowania ludzi odpowiedzialnych za zakupy (dane z łańcucha dostaw), HR (dane pracownicze), operacje (dane środowiskowe) i zarząd (cele i strategie). Inwestycja w szkolenia zwróci się w postaci sprawniejszego procesu raportowania.
Weryfikacja zewnętrzna i sankcje za brak raportu
CSRD wprowadza wymóg zewnętrznej weryfikacji (audytu) raportu zrównoważoności. Na początku dopuszczalne jest ograniczone zapewnienie (limited assurance), ale w przyszłości może być wymagane pełne zapewnienie (reasonable assurance), porównywalne ze standardowym audytem finansowym. Oznacza to konieczność współpracy z zewnętrznym audytorem – biegłym rewidentem lub innym uprawnionym podmiotem.
Firmy, które nie spełnią wymogów CSRD, mogą podlegać sankcjom administracyjnym. Przepisy krajowe implementujące dyrektywę ustalają konkretne kary, które mogą obejmować grzywny pieniężne, a w skrajnych przypadkach – zakaz prowadzenia działalności. Brak raportu lub raport niezgodny ze standardami ESRS naraża firmę na ryzyko prawne i reputacyjne.
CSRD a dostęp do finansowania
Kwestia raportowania ESG ściśle wiąże się z dostępem do finansowania. Banki i fundusze inwestycyjne coraz częściej uzależniają decyzje kredytowe i inwestycyjne od jakości danych ESG dostarczanych przez przedsiębiorstwa. Rozporządzenie EU Taxonomy definiuje, jakie działania gospodarcze mogą być uznane za „zielone”, a kredyty i obligacje ESG wymagają spełnienia określonych kryteriów środowiskowych i społecznych.
Firma, która wcześniej przygotuje rzetelne dane ESG, będzie miała przewagę przy ubieganiu się o finansowanie. Odwrotnie – brak takich danych może skutkować wyższymi kosztami kredytu lub odmową finansowania w ramach zielonych instrumentów finansowych.
Partnerstwo w łańcuchu wartości jako szansa dla MSP
Obowiązki wynikające z CSRD można postrzegać nie tylko jako obciążenie, ale też jako szansę biznesową. Duże firmy, które muszą raportować swój łańcuch wartości, szukają dostawców i partnerów, którzy są w stanie dostarczyć wiarygodne dane ESG. MSP, które wcześniej wdrożą takie systemy, mogą stać się preferowanymi partnerami dla korporacji.
Transparentność w obszarze zrównoważonego rozwoju buduje zaufanie klientów i partnerów biznesowych. W dobie rosnącej świadomości ekologicznej konsumentów, autentyczne zaangażowanie w ESG – poparte danymi – może być rzeczywistym wyróżnikiem rynkowym.
Podsumowanie: harmonogram na 2026 i 2027
Dla firm, które wchodzą w zakres CSRD od roku sprawozdawczego 2025, termin pierwszego raportu przypada na rok 2026. To oznacza, że dane za cały rok 2025 muszą być zbierane już teraz, systematycznie i z zachowaniem wymaganej metodologii. Odkładanie przygotowań na ostatnią chwilę jest poważnym błędem – gromadzenie danych ESG wymaga czasu, a retroaktywne ich odtwarzanie jest wyjątkowo trudne.
Dla MSP notowanych na rynkach regulowanych pierwszym rokiem raportowania będzie rok 2026 (raporty w 2027), przy czym dostępna jest opcja odroczenia do roku 2028. Jednak nawet firmy korzystające z odroczenia powinny zacząć przygotowania z wyprzedzeniem, bo dwa lata to mniej czasu, niż się wydaje.
Niezależnie od tego, czy Twoja firma podlega CSRD obligatoryjnie, czy nie, warto zapoznać się ze standardami ESRS i ocenić, które obszary ESG są istotne w kontekście Twojej działalności. Inwestycja w zrównoważony rozwój to nie tylko obowiązek regulacyjny – to fundament długoterminowej wartości biznesu.
Zapraszamy do kontaktu w sprawie audytów ESG, wdrożenia systemów zbierania danych i przygotowania do raportowania niefinansowego. Pomagamy firmom przejść przez ten proces krok po kroku.
