Omnibus I i CSRD 2026: Co Zmienia Się dla Twojego Partnerstwa ESG

Rewolucja, która zaskoczyła nawet ekspertów

Luty 2026 roku przyniósł przełom, którego niewielu się spodziewało. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470, znana jako Omnibus I, opublikowana 26 lutego 2026 roku, zrewolucjonizowała europejski system raportowania ESG. Jej praktyczny skutek jest jeden: około 80% przedsiębiorstw, które dotychczas przygotowywały się do obowiązku składania sprawozdań zrównoważonego rozwoju na podstawie dyrektywy CSRD, zostało z tego obowiązku zwolnionych.

Brzmi jak dobra wiadomość? I jest — ale tylko wtedy, gdy rozumiesz pełen kontekst. Bo choć formalny obowiązek prawny znika dla większości firm, presja rynkowa i partnerska wcale nie maleje. Wręcz przeciwnie — staje się bardziej selektywna, a przez to bardziej wymagająca dla tych, którzy w sieci biznesowych relacji zajmują strategiczną pozycję dostawcy, podwykonawcy lub partnera rolniczego.

W tym artykule wyjaśniamy, co naprawdę zmienia Omnibus I dla polskich MSP, kto nadal musi raportować ESG i jak z tą sytuacją powinny poradzić sobie firmy, które formalnie wychodzą z CSRD, ale nadal funkcjonują w ekosystemach wymagających transparentności środowiskowej i społecznej.

Czym jest Omnibus I — krótkie przypomnienie

Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) weszła w życie w 2023 roku i zakładała stopniowe rozszerzanie obowiązku raportowania ESG na kolejne grupy przedsiębiorstw. Pierwotnie docelowo miała objąć wszystkie firmy spełniające co najmniej dwa z trzech kryteriów: powyżej 250 pracowników, powyżej 50 mln EUR przychodów lub powyżej 25 mln EUR sumy bilansowej. W szczycie zasięgu mówiło się o objęciu ponad 50 tysięcy podmiotów tylko w Polsce.

Omnibus I to odpowiedź Komisji Europejskiej na głośne narzekania przedsiębiorców i rządów, którzy wskazywali, że koszty administracyjne CSRD są nieproporcjonalne do korzyści, szczególnie w przypadku mniejszych podmiotów. W efekcie nowe progi zostały podniesione radykalnie: obowiązek raportowania dotyczy teraz przede wszystkim firm zatrudniających ponad 1000 pracowników i osiągających ponad 450 mln EUR przychodów rocznie.

W Polsce ustawa implementująca zwolnienie z CSRD za lata 2025 i 2026 została opublikowana w Dzienniku Ustaw. Polska zdecydowała się skorzystać z opcji przejściowej przewidzianej w Omnibus I — firmy z tzw. Fali 2 i 3 (duże nienotowane i MSP giełdowe) korzystają z odroczenia do czasu pełnej transpozycji dyrektywy, której termin upłynie 19 marca 2027 roku.

Kto nadal musi raportować ESG? Precyzyjne odpowiedzi

Zwolnienie z CSRD nie jest absolutne. Warto wiedzieć dokładnie, kto nadal jest objęty obowiązkiem:

• Duże spółki giełdowe Fali 1 — raportowały już za rok 2024 na podstawie oryginalnych przepisów CSRD i kontynuują raportowanie za 2025 i 2026 według dotychczasowych zasad. Omnibus I zmienia dla nich zasady od roku obrotowego 2027.
• Firmy powyżej 1000 pracowników i 450 mln EUR przychodu — od roku obrotowego 2027 nowy próg będzie dotyczył wyłącznie tych jednostek. Szacuje się, że w Polsce to kilkaset podmiotów.
• Przedsiębiorstwa z krajów trzecich z filią w UE — jeśli filia generuje powyżej 150 mln EUR przychodów rocznie w UE i posiada drugą jednostkę (spółkę lub oddział), obowiązek raportowania pozostaje.
• Spółki objęte szczegółowymi regulacjami sektorowymi — banki, ubezpieczyciele i inne instytucje finansowe podlegają odrębnym regulacjom, niezależnie od progów CSRD.

W praktyce zdecydowana większość polskich rolników, firm agroturystycznych, MSP z sektora żywności, małych i średnich przetwórni — formalnie wychodzi z obowiązku. Jednak ta formalna wolność nie przekłada się automatycznie na wolność od presji ESG w codziennej działalności biznesowej.

Pułapka formalnego zwolnienia: presja rynkowa nie znika

Tu leży sedno problemu, który wielu przedsiębiorców lekceważy. Omnibus I zwalnia z obowiązku prawnego składania sprawozdań zrównoważonego rozwoju. Nie zwalnia jednak z rynkowego wymogu transparentności ESG, który wytwarzają:

Banki i instytucje finansowe. Od 2024 roku instytucje kredytowe w Polsce i całej UE obowiązuje rozporządzenie SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation). Banki muszą raportować zielone wskaźniki swojego portfela kredytowego, co przekłada się na pytania do kredytobiorców. Jeśli starasz się o kredyt inwestycyjny, leasing lub gwarancję de minimis, coraz częściej spotykasz się z ankietą ESG. Formalnie jesteś zwolniony z CSRD — ale bank nie musi Ci udzielić finansowania bez tej informacji.

Duże kontrahenty z Fali 1. Jeśli jesteś dostawcą żywności, drewna, usług logistycznych lub rolniczych dla dużej spółki giełdowej — ta spółka musi raportować swój ślad węglowy Scope 3, czyli emisje z całego łańcucha dostaw. Twoje dane są dla niej niezbędne. Omnibus I wprowadził co prawda ograniczenia w zakresie zbierania danych z łańcucha dostaw, ale duzi gracze wciąż będą te dane pozyskiwać — tyle że teraz mogą stosować metody uproszczone lub szacunkowe. Dla Ciebie jako dostawcy oznacza to, że lepiej mieć własne dane niż pozwolić, żeby kontrahent wstawił za Ciebie pesymistyczne szacunki.

Fundusze inwestycyjne i PE. Fundusze private equity i venture capital inwestujące w polskie firmy muszą stosować SFDR i taksonomię unijną. Każda potencjalna inwestycja przechodzi przez filtr ESG. Jeśli Twoja firma ma ambicje pozyskania zewnętrznego kapitału — raportowanie ESG to po prostu warunek wejścia do rozmowy.

Co zmienia się w partnerstwach rolniczych i lokalnych?

Dla firm z sektora rolno-spożywczego i agroturystycznego Omnibus I niesie zarówno ulgę, jak i nowe wyzwanie strategiczne. Ulga polega na tym, że wymogi formalne zostają zdjęte z barków tysięcy małych gospodarstw i przetwórni. Wyzwanie polega na tym, że ekosystem ESG się nie cofa — on ewoluuje.

Coraz więcej sieci handlowych i pośredników handlowych stosuje własne standardy dostawców, które wymagają wykazania się praktykami środowiskowymi i społecznymi. Nie powołują się przy tym na CSRD — mają własne karty dostawców, audyty i programy supplier ESG. Omnibus I na te wymagania wpływu nie ma.

Szczególnie widać to w dwóch segmentach:

• Produkty żywnościowe premium i ekologiczne — sieci detaliczne i eksporterzy żywności do Europy Zachodniej wymagają certyfikatów i danych środowiskowych od dostawców. Rynek premium funkcjonuje wedle własnych standardów, często surowszych niż CSRD.
• Partnerstwa z sektorem publicznym i finansowanym ze środków UE — projekty finansowane z KPO, PROW i funduszy spójności coraz częściej zawierają klauzule ESG w umowach partnerskich. Jeśli Twoje partnerstwo z gminą, funduszem rolnym lub organizacją pozarządową jest objęte finansowaniem unijnym, obowiązki ESG mogą wynikać z umowy, nie z przepisów.

Jak przygotować firmę na nowe reguły gry? Praktyczne kroki

Jeśli Twoja firma formalnie wychodzi z CSRD na podstawie Omnibus I, nie oznacza to, że możesz odłożyć temat ESG na półkę. Oznacza to, że możesz go realizować mądrzej — bez biurokratycznego ciężaru dyrektywy, ale z realną wartością rynkową.

Oto pięć kroków, które warto podjąć w drugiej połowie 2026 roku:

Krok 1: Zrób mapę swoich partnerów i ich obowiązków ESG. Sprawdź, który z Twoich kluczowych kontrahentów (odbiorców, dostawców, finansujących) jest objęty CSRD Fali 1. Jeśli tak — miej świadomość, że będą od Ciebie pozyskiwać dane do Scope 3. Lepiej przygotować te informacje proaktywnie.

Krok 2: Zidentyfikuj trzy kluczowe wskaźniki ESG dla swojej firmy. Nie musisz raportować według standardów ESRS (European Sustainability Reporting Standards). Możesz wybrać trzy do pięciu wskaźników, które są rzeczywiście istotne dla Twojego profilu działalności: zużycie energii i odsetek z OZE, zużycie wody, wskaźnik odpadów do recyclingu, godziny pracy pracowników tymczasowych, wydatki na lokalnych dostawców. To wystarczy na rozmowę z bankiem i kontrahentem.

Krok 3: Udokumentuj to, co już robisz. Wiele firm prowadzi działania prośrodowiskowe i społecznie odpowiedzialne, ale ich nie dokumentuje. Segregacja odpadów, zakupy od lokalnych producentów, panele fotowoltaiczne, program stażowy dla młodych — to są fakty ESG, które mają wartość. Zcznij je zapisywać w prostej tabeli lub arkuszu kalkulacyjnym.

Krok 4: Rozważ uproszczone raportowanie dobrowolne. Omnibus I nie likwiduje narzędzi do dobrowolnego raportowania. GRI Standards, standard UN Global Compact, krajowe inicjatywy takie jak raportowanie RESPECT Index czy Koalicja na rzecz Odpowiedzialnego Biznesu — to opcje dla firm, które chcą sygnalizować rynkowi swoją dojrzałość ESG bez formalnego obowiązku CSRD.

Krok 5: Zainwestuj w partnerstwa lokalne z mierzalnym wpływem. Partnerstwa z samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi producentami są naturalnym sposobem budowania profilu ESG bez kosztownych konsultantów. Udokumentowane partnerstwo z lokalną szkołą rolniczą, finansowanie łąki kwiatowej przy zakładzie, zakup żywności od lokalnych rolników — to działania, które mają wymierny wpływ i są wiarygodne dla każdego audytora czy partnera biznesowego.

Szczególna sytuacja sektora rolnego: Scope 3 i łańcuch dostaw żywności

Sektor rolny i spożywczy jest pod tym względem wyjątkowy. Emisje z produkcji rolnej stanowią zazwyczaj powyżej 70% całkowitego śladu węglowego produktu żywnościowego mierzonego od pola do stołu. W związku z tym firmy przetwórcze i handlowe zobowiązane do raportowania Scope 3 muszą pozyskiwać dane od dostawców surowców rolnych. To się nie zmienia po Omnibus I — zmienia się jedynie to, że raportujące firmy mogą stosować bardziej uproszczone metody pozyskiwania tych danych, na przykład korzystając z branżowych współczynników emisji zamiast indywidualnych ankiet.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli dostarczasz zboże, owoce, mięso, mleko lub drewno do firmy, która musi raportować ESG — Twoje dane są częścią ich Scope 3. Mogą albo zbierać je od Ciebie bezpośrednio, albo wstawić branżowy szacunek, który może być dla Ciebie mniej korzystny. Rolnicy i mali przetwórcy, którzy aktywnie zarządzają swoim śladem węglowym i są w stanie go udokumentować, zyskują coraz silniejszą pozycję negocjacyjną jako dostawcy.

W perspektywie najbliższych dwóch do trzech lat coraz więcej kontraktów na dostawy produktów rolnych będzie zawierało klauzule środowiskowe. Nie dlatego, że wymaga tego prawo — dlatego, że dużych odbiorców do tego zmusza ich własne raportowanie ESG.

Greenwashing po Omnibus I: nowe ryzyko dla firm dobrowolnie raportujących

Warto też zwrócić uwagę na jedno dodatkowe ryzyko, które paradoksalnie wzrosło po Omnibus I. Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych (UCPD) i dyrektywa Green Claims, nad którą wciąż toczą się prace legislacyjne w UE, zaostrzają wymagania dotyczące komunikacji ekologicznej. Oznacza to, że firma, która dobrowolnie komunikuje swoje osiągnięcia ESG (na stronie internetowej, w materiałach handlowych, w przetargach), musi te komunikaty opierać na weryfikowalnych danych.

Paradoks polega na tym, że firma zwolniona z CSRD, która chce korzystać z komunikacji ESG jako argumentu handlowego, musi być jeszcze bardziej staranna w dokumentowaniu i weryfikowaniu swoich twierdzeń niż firma, która raportuje formalnie. Formalne raportowanie CSRD wiąże się z audytem zewnętrznym, który uwiarygadnia dane. Dobrowolne komunikaty bez audytu są bardziej narażone na zarzut greenwashingu ze strony organów ochrony konsumentów lub konkurencji.

Wniosek praktyczny: jeśli planujesz eksponować swoje działania ESG w komunikacji zewnętrznej, zadbaj o ich udokumentowanie i — w miarę możliwości — potwierdzenie zewnętrzne. Nawet uproszczony audyt społeczny lub środowiskowy przeprowadzony przez niezależną firmę doradczą może zbudować wystarczające zabezpieczenie przed zarzutem greenwashingu.

Harmonogram 2026–2027: co i kiedy obowiązuje?

Dla porządku warto zebrać kluczowe daty w jednym miejscu:

• 26 lutego 2026 — opublikowanie Dyrektywy 2026/470 (Omnibus I) w Dzienniku Urzędowym UE.
• 2026 (Polska) — wejście w życie ustawy zwalniającej z CSRD za lata 2025 i 2026 dla firm z Fali 2 i 3.
• 19 marca 2027 — termin transpozycji Omnibus I do prawa krajowego przez państwa członkowskie.
• Rok obrotowy 2027 — nowe, wyższe progi CSRD (ponad 1000 pracowników i ponad 450 mln EUR przychodu) wchodzą w pełni w życie.
• 2027–2028 — spodziewana implementacja uproszczonego standardu raportowania dla MSP (VSME — Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs), opracowywanego przez EFRAG.

Warto śledzić prace nad standardem VSME. Choć będzie dobrowolny, jego upowszechnienie może sprawić, że stanie się de facto rynkowym standardem dla MSP chcących wykazać swoje zaangażowanie ESG bez ponoszenia kosztów pełnego CSRD.

Podsumowanie: Omnibus I to szansa, nie zwolnienie z myślenia o ESG

Dyrektywa Omnibus I przynosi realne odciążenie administracyjne dla tysięcy polskich firm, w tym dla rolników, przetwórców żywności i lokalnych przedsiębiorców. To dobra wiadomość i powinniśmy ją przyjąć z ulgą — biurokratyczne koszty CSRD były rzeczywiście nieproporcjonalne dla wielu podmiotów.

Jednak ESG jako filozofia prowadzenia biznesu i jako wymóg partnerski nie znika. Zmienia się jego forma: z obowiązku prawnego w rynkową konieczność, z biurokratycznej sprawozdawczości w strategiczne pozycjonowanie. Firmy, które w tej zmianie widzą szansę na budowanie autentycznej przewagi konkurencyjnej — a nie jedynie kolejny wymóg do odznaczenia — będą w najlepszej pozycji w nadchodzących latach.

Najprostszy test, który warto sobie zadać: gdyby Twoi najważniejsi partnerzy biznesowi jutro zapytali Cię o Twój ślad węglowy, wskaźniki społeczne i politykę środowiskową — czy miałbyś co odpowiedzieć? Jeśli tak, Omnibus I to dla Ciebie ulga. Jeśli nie — to sygnał, że czas zadbać o tę dokumentację, niezależnie od tego, co mówi litera prawa.

Potrzebujesz wsparcia w opracowaniu strategii ESG dostosowanej do Twojego profilu działalności i relacji partnerskich? Zapraszamy do kontaktu — chętnie pomożemy przeanalizować Twoje zależności w łańcuchu dostaw i opracować praktyczne podejście do ESG, które będzie miało realną wartość rynkową, a nie tylko formalne zadość uczynienie obowiązkom prawnym.